Strategija regionalnog razvoja Srbije ( III deo )

  Od stvaranja Jugoslavije 1918. godine pa do njenog rasturanja secesijom od strane nekih republika 1991. godine, ista je prošla kroz burne periode razvoja i posrtanja, ekonomskog, političkog, međunacionalnog.

  Najznačajniji elementi i pogubni istorijski kompromisi koji su uticali na regionalni razvoj i posledice po ukupne tokove, navode se:
          - stvaranje zajednice BiH na početku i proglašavanje jedne vere za naciju;
          - zaokruživanje administrativno političkih zajednica (republika) ne vodeći računa o nacionalnim, kulturnim i drugim specifičnostima;
          - opravdano isticanje specifičnosti pokrajina polako se pretvaralo u zaokruženje državne celine (naročito posle Ustava 1974.)

  U svim planovima razvoja druge Jugoslavije (SFRJ) pitanja regionalnog razvoja su zauzimala vrlo visoko mesto u rangu prioriteta. To je i razumljivo ako se zna da su istorijsko nasleđe i dugoročno nevođenje računa o regionalnom razvoju učinili i Jugoslaviju tipičnim istorijskim primerom: razvijeni sever (iznad Save i Dunava) i manje razvijeni (nerazvijeni jug).

  U stručnoj literaturi a i u zvaničnoj politici figurirala su 4 razvijena područja (Slovenija, Hrvatska, Vojvodina i centralna Srbija) i 4 nerazvijena (BiH, Crna Gora, Makedonija i Kosovo), s tim što je centralna Srbija po najvećem broju pokazatelja bila ispod proseka.

  Prihvaćeni metodi razvoja bili su: industrijalizacija, koja je sprovođena bez određivanja prioriteta, a drugi metod razvoja su migraciona kretanja koja su se u celini odvijala u smeru jug-sever.

  Početkom 60-tih godina mehanizam za finansiranje nerazvijenih regiona se oslanja na dva izvora: uvodi se Fond federacije za razvoj nedovoljno razvijenih republika i Pokrajine Kosovo, a drugi vid finansiranja, posebno posle Ustavnih amandmana 1971. godine i Ustava 1974. godine, jeste tzv. udruživanje rada i sredstava. Ovim mehanizmom bilo je predviđeno da razvijeni regioni grade objekte na teritoriji narazvijenih republika i Kosova i Metohije i na taj način povećaju mogućnosti ostvarivanja dohotka matičnog preduzeća.

  Relativno dinamičan razvoj, naročito u prve dve i po decenije posle II sv. rata, povukao je i razvoj nerazvijenih regiona. I pored opšteg napretka, glavni cilj regionalnog razvoja – prevazilaženje i sužavanje regionalnih razlika – u prethodnoj Jugoslaviji nije ostvaren. Postoji niz faktora koji su uslovili negativne trendove u razvoju prethodne, druge Jugoslavije, a na prvo mesto se stavlja nadovoljan obim investicija i njihova neadekvatna struktura u nerazvijenim regionima.

  Neostvarivanju ciljeva regionalnog razvoja su u dobroj meri doprinele i česte promene u privrednom sistemu i ekonomskoj politici. Jedan od bitnih razloga neadekvatnih rezultata regionalnog razvoja je u osnovni neekonomski, ali je bio vrlo prisutan, posebno posle ustavnih promena 70-tih godina. Dopuštanje ne samo samostalnog, već i autarkičnog razvoja republika, pa čak i pokrajina, pothranilo je apetite o samostalnosti – razgrađivanje SFRJ je počelo već tada. Ako se doda i separatizam na Kosovu, praćen politikom demografskog buma albanske nacionalne manjine, onda je jasno da uz sve prethodne napore, konačni rezultati regionalnog razvoja i nisu mogli biti bolji.

                                                                                                                                                       KRAJ 3. EPIZODE